Psikoloji

Bipolar Kişilik Bozukluğu

Önceden manik depresyon olarak adlandırılan bipolar kişilik bozukluğu, duygusal coşma (mani veya hipomani) veya içe kapanma (depresyon) gibi durumları içeren aşırı ruh hali değişimlerine neden olan zihinsel bir rahatsızlıktır.

Depresyonda olduğunuzda kendinizi üzgün, ümitsiz hissedebilir ve çoğu aktiviteye karşı ilginizi veya zevkinizi kaybedebilirsiniz. Ruh haliniz mani ya da hipomaniye (maniden daha az) geçtiğinde coşku ve enerji dolu ya da alışılmadık şekilde irritabl hissedebilirsiniz. Bu ruh hali değişimleri uykunuzu, enerjinizi, günlük aktivitelerinizi, kararlarınızı, davranışlarınızı ve açıkça düşünebilme yeteneğinizi etkiler.

BipolarRuh hali değişimleri epizotları (atakları) yılda nadiren ya da birkaç kez ortaya çıkabilir. Çoğu insanlar epizotlar arasında bazı duygusal semptomlar yaşayabilirken, bazıları ise hiç yaşamayabilir.

Her ne kadar bipolar bozukluk yaşam boyu devam eden bir durum olsa da, oluşturulan tedavi planına uyarak ve plana sadık kalarak ruh hali değişimlerini ve diğer semptomları en aza indirebilirsiniz. Çoğu vakalarda bipolar bozukluk, ilaç ve psikolojik danışmanlık (psikoterapi) ile tedavi edilir.

Bipolar Belirtileri

Birkaç çeşit bipolar bozukluk vardır. Bu rahatsızlıklar mani, hipomani ve depresyon ataklarını içerebilir. Semptomlar, duygu durum ve davranışlarda öngörülemeyen değişikliklere neden olabilir. Bu da kişinin yaşamında ciddi sıkıntı ve güçlüklerle sonuçlanır.

Bipolar I bozukluk. Bipolar I de hastalığın manik fazı yaşanır. Manik atakları hipomani ve depresyon takip eder. Hastalığın bu tipinde psikoz semptomları görülmez.

Bipolar II bozukluk. En az bir majör depresif atak ve bir hipomanik atağın olduğu tiptir. Bu tipteki depresyon süresi Bipolar I ‘e göre daha uzun sürmektedir.

Siklotimik bozukluk. Hastalığın bu formunda hipomani ve depresif belirtiler düzenli olarak baş gösterir. Duygusal değişimler Bipolar I ve II deki kadar ağır olmamakla birlikte kişinin yaşam kalitesini büyük oranda etkiler.

Diğer çeşitler. Bunlar; bazı ilaçların, alkolün, Cushing sendromunun veya inme gibi tıbbi rahatsızlıkların neden olduğu bipolar ve ilgili bozuklukları içerir.

Bipolar I bozukluğun manik atakları tehlikeli ve şiddetli olabilir. Bipolar II bozukluğu olan bireyler uzun süreler boyunca depresyonda kalabilir ve bu durum kişinin davranışların da önemli ölçüde bozulmaya neden olabilir.

Her yaşta bipolar bozukluk meydana gelebilir ancak genellikle gençlerde ve 20’li yaşların başında sık rastlanır. Semptomlar kişiden kişiye değişebilir ve zamanla farklılaşabilir.

Mani ve Hipomani

Mani ve hipomani, iki ayrı atak türüdür ancak belirtileri aynıdır. Mani, hipomaniye göre daha şiddetli semptomlara sahip olup, iş okul ve günlük aktivitelerde daha belirgin problemlere neden olur. Mani kişiyi geçici olarak gerçeklikten koparabilir (psikoz) ve hastaneye yatış gerektirebilir.

Hem manik hem de hipomanik atak aşağıdaki semptomların üçünü veya daha fazlasını içerir:

  • Anormal derecede iyimser olmak
  • Artan aktivite, enerji veya ajitasyon
  • Abartma duygusu ve kendine güven (öfori)
  • Uyku ihtiyacında azalma
  • Aşırı konuşkanlık
  • Yarış düşünceleri
  • Dikkat dağınıklığı
  • Kötü kararlar vermek – örneğin, cinsel risk almak veya aptalca yatırımlar yapmak

Major Depresif Atak

Majör depresif atak; iş, okul, sosyal aktiviteler gibi günlük olarak yapılan işlerde gözle görülür bir zorluğa neden olur. Bu atak türü şiddetli semptomlar içerebilir. Majör depresif ataklar, bu belirtilerin beşini veya daha fazlasını içerir:

  • Depresif ruh hali, üzgün, boş, umutsuz veya ağlamaklı haller (çocuklarda ve gençlerde, depresif ruh hali sinirlilik olarak da görülebilir)
  • Hemen hemen her aktiviteye karşı ilgi kaybı
  • İştahın azalması-artması durumunda önemli kilo değişimleri
  • Uykusuzluk ya da çok uyumak
  • Huzursuzluk, yavaş hareket etme
  • Yorgunluk veya enerji kaybı
  • Değersizlik veya uygun olmayan suçluluk duygusu
  • Derin düşünceli hal
  • İntihar etmeyi planlamak ve denemek

Bipolar Bozukluğun Diğer Özellikleri

Bipolar I ve bipolar II bozukluklarının belirtileri; endişeli, sıkıntılı, melankoli, psikoz veya diğer özellikleri içerebilir.  Ek olarak bipolar belirtiler, hamilelikle veya mevsimlerle değişiklik gösterebilir.

Çocuklarda ve Gençlerde Semptomlar

Bipolar bozukluk belirtilerini, çocuklarda ve gençlerde teşhis etmek zor olabilir. Bu davranışların sebebinin yaşının vermiş olduğu normal iniş çıkışlar, stres veya travmanın sonuçları olabileceği düşünülür. Bu davranışlar bipolar bozukluktan başka bir akıl sağlığı probleminin belirtileri de olabilir.

Çocuklar ve gençler farklı majör depresif, manik ya da hipomanik atak geçirebilirler. Çocuklarda ki bipolar bozukluk erişkinlerden farklı olabilir. Ruh halleri ataklar boyunca hızla değişebilir. Bazı çocuklar, ataklar arasında duygu durum semptomları olmayan dönemler de geçirebilir.

Çocuklarda ve gençlerde bipolar bozukluğun en belirgin belirtileri devamlı değişen ruh hali ve şiddetli duygu-durum değişimleridir.

Ne zaman doktora görünmek gerekir?

Bipolar bozukluğu olan kişiler, duygusal dengesizliklerinin hayatlarını ve sevdiklerini ne kadar etkilediğini fark etmezler ve bu yüzden ihtiyaç duydukları tedaviyi almadıklarının bilincinde olmazlar.

Depresyon veya mani belirtileriniz olduğunu düşünüyorsanız, doktora veya herhangi bir psikiyatri uzmanına danışın. Bipolar bozuklukta deneyim sahibi olan bir akıl sağlığı uzmanından tedavi almak, semptomlarınızı kısa sürede kontrol altına almanıza yardımcı olacaktır.

Acil yardım ne zaman alınır?

Bipolar bozukluğu olan kişilerde intihar düşünceleri ve davranışları yaygındır. Eğer intihar etmek gibi düşünceleriniz varsa 112’yi veya yerel acil durum numaranızı hemen arayın, bir acil servise gidin ya da hemen ailenize ya da güvendiğiniz bir kişiye haber verin.

Çevrenizde intiharı tehlikesi olan ya da intihar girişiminde bulunmuş bir kişi varsa, birinin o kişiyle kaldığından emin olun. Hemen 112’yi veya yerel acil durum numarasını arayın ya da güvenli bir şekilde yapabileceğinizi düşünüyorsanız, en yakın hastane acil servisine götürün.

Bipolar Nedenleri

Bipolar bozukluğun kesin nedeni ya da nedenleri bilinmemektedir ancak aşağıdaki durumlar gibi çeşitli faktörler söz konusu olabilir:

Biyolojik farklılıklar: Beyin yapısı ve hücreler arası iletişimi sağlayan nörotransmitter maddelerinde bipolar bozukluğa etkileri olduğu öngörülmektedir. Bipolar bozukluğa yatkınlığı olan kişilerde stresli yaşam gibi tetikleyicilerin etkisiyle rahatsızlık gelişebilmektedir.

Genetik: Bipolar bozukluğu olan kişilerin bu hastalığa karşı genetik yatkınlığı olabileceği düşünülmektedir. Kardeş veya ebeveyn gibi birinci dereceden akrabasında bu hastalık bulunan kişilerde hastalığa daha sık rastlanmaktadır. Yapılan araştırmalarla, bipolar bozukluğa yol açacak olan genlerin ne olduğu bulunmaya çalışılıyor.

Risk Faktörleri

Bipolar bozukluk geliştirme riskini artırabilecek veya ilk atak için tetikleyici rol oynayabilecek faktörler şunlardır:

  • Bipolar bozukluğu olan bir ebeveyn veya kardeş gibi birinci dereceden bir akrabaya sahip olmak
  • Sevilen birinin ölümü gibi travmatik bir olay yaşamak
  • Yüksek stres dönemleri
  • Uyuşturucu veya alkol bağımlılığı

Komplikasyonlar

Tedavi edilmeyen bipolar bozukluk, hayatınızın her alanını etkileyen çok ciddi sorunlara yol açabilir. Örneğin:

  • Uyuşturucu ve alkol kullanımı ile ilgili problemler
  • İntihar düşüncesi ya da intihar girişimi
  • Yasal veya finansal problemler
  • Sosyal ilişkilerde problemler
  • Kötü iş veya okul performansı

Bipolar İle Birlikte Gelişen Diğer Rahatsızlıklar

Bipolar bozukluğunuz varsa bu hastalıkla birlikte tedavi edilmesi gereken başka bir rahatsızlığınız daha olabilir. Bu rahatsızlıklar bipolar bozukluk semptomlarını daha da kötüleştirebilir veya tedavinin başarı oranını düşürebilir. Bu rahatsızlıklar şunlar olabilir:

  • Anksiyete bozuklukları
  • Yeme bozuklukları
  • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
  • Alkol veya uyuşturucu sorunları
  • Kalp hastalığı, tiroid problemleri, baş ağrısı veya obezite gibi fiziksel sağlık sorunları

Bipolar Bozukluk Önleme

Bipolar bozukluğu önleyebilmek için kesin bir yol yoktur. Herhangi bir psikolojik rahatsızlığın ilk belirtilerin de bir doktora danışmak ve tedavi görmek, bipolar bozukluk veya diğer ruhsal sağlık durumlarının kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Bipolar bozukluk tanısı konduğunda, alınabilecek bazı önlemler; küçük semptomların, mani ataklarının veya depresyonun tam olarak ortaya çıkmasını engeller. Bu önlemler:

Belirtilere dikkat edin: Hastalığınıza dair semptomları erkenden fark etmek, ataklarınızın ve hastalığınızın kötüleşmesini engelleyebilir. Ataklarınızı neyin tetiklediğini bulmaya çalışın.

Bir depresyon veya mani atakları geçirdiğinizi düşünüyorsanız hemen doktorunuzu arayın.

Uyuşturucu ve alkolden kaçının: Alkol veya eğlence amaçlı kullanılan uyuşturucular semptomlarınızı kötüleştirir.

İlaçlarınızı tam olarak size söylendiği gibi alın: Tedavinize sakın ara vermeyin. Tedavinizi durdurmak, ilaçlarınızı almamak yada dozunu kendinize göre ayarlamak, hastalığınızın kötüye gitmesine sebep olur ve ataklarınızı arttırır.

Bipolar Bozukluk Tedavisi

Bipolar bozukluk teşhisi ne kadar erken konulursa kişinin iyileşme sürecindeki başarı da o oranda artar. Bu hastalar da erken tanı ve uygun tedaviyle günlük sorunlar, alkol/madde kullanımı ve intihar girişimleri önlenebilir.

Bipolar bozukluk tedavisinde koruyucu tedavi ve hastalığın nüks etmesini engellemeye yönelik tedavi esastır. Tedavi de uygulanan 3 yöntem vardır. Bunlar; ilaç tedavisi, psikoterapi ve EKT’dir.

İlaç tedavisi: Hastaya lityum ve türevleri verilmektedir. Lityumun dozu hastanın kan düzeyine göre hekim tarafından ayarlanır. Tedavi de kullanılan ilaçlar hemen etkisini göstermemekte ve etkiler birkaç hafta sürebilmektedir. İlaçlar oldukça ağır olup yan etkileri konusunda hasta ve hasta yakınları bilgilendirilmelidir.

Kadın hastaların lityum tedavisi alırken kesinlikle hamile kalmaması gerekmektedir çünkü gebeliğin ilk 3 ayında lityum bebek üzerinde istenmeyen yan etkiler yaratabilir.

Bipolar bozukluğun belirtilerini kontrol etmek için en çok kullanılan ilaç grubu duygu-durum dengeleyicileridir. Bu ilaçların bazıları kan düzeyinde dengesizlikler yaratmaktadır. Hasta bu konuda kesin olarak bilinçlendirilmelidir.

Psikoterapi: Kişilerin psikolojik sıkıntılarının ne olduğunu anlamaları ve nedenlerine çözüm getirebilmeleri için alınan her türlü profesyonel yardımlara psikoterapi denir.

EKT (Elektrokonvülsif tedavi): Uygulanan bütün tedavilere rağmen iyileşme belirtisi göstermeyen ya da intihar riski çok yüksek olan hastalarda kullanılan bir tedavi yöntemidir. Hastanın kafasına yerleştirilen elektrotlar ile beyine elektrik akımı verilmesi esasına dayanır.

Benzer Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Close