Cumhuriyet TarihiT.C Cumhurbaşkanları

Birinci Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal ATATÜRK

Mustafa Kemal Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı hayatı ve yenilikleri

1881 yılında Selanik’te Koca Kasım Paşa Mahallesinde doğdu. Babası Ali Rıza Efendi (1839-1893) Gümrük Muhafaza memuruydu. Annesi Zübeyde Hanım (1857-1923) bulundukları dönemde kadınların okuma yazması olmadığı için okur yazarlığı olduğundan Zübeyde Hanıma Zübeyde Molla deniliyordu. Atatürk’ün beş kardeşinden dördü küçük yaşlarda vefat etti. Yalnızca Makbule (Atadan) 1956 yılına kadar yaşadı.

 

ATATÜRK’ÜN EĞİTİM HAYATI

Öğrenim hayatına Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebinde başladı. Daha sonra Ali Rıza Efendinin isteğiyle Şemsi Efendi Mektebinde eğitime devam etti. Bu sırada Ali Rıza Efendi vefat etti (1888). Babasının vefatı üzerine eğitim hayatına dayısının Rapla çiftliğine giderek bir süre ara verdi. Ancak daha sonra Selanik’e dönerek eğitimine devam etti.

Mustafa Kemal ATATÜRKOkulu bittikten sonra Selanik Mülkiye Rüştiyesinde başladı. Kısa bir süre sonra Askeri Rüştiye okuluna girdi (1893). Kendisine “Kemal” ismini veren Matematik öğretmeniyle burada tanıştı. Manastır Askeri İdadi ’sini bitirerek, İstanbul’daki Harp Okulunda öğretim hayatına başladı. 1902 yılında ise teğmen rütbesiyle mezun oldu. Harp Akademisi’ne devam etti. Akademiyi yüzbaşı rütbesiyle 1905’te tamamladı.

 

ATATÜR’ÜN ASKERİ SAVAŞ YILLARI

5.Ordu emrinde 1905-1907 yıllarında Şam’da görev aldı ve 1907 yılında Kıdemli Yüzbaşı olarak Manastır’daki 3. Ordu’ya atandı. 19 Nisan 1909 yılında İstanbul’daki karmaşayı sona erdirmek için Kurmay başkanı olarak Hareket ordusunda görev aldı. 1910 yılında Picardie Manevralarında görev almak için Fransa’ya gitti. 1911 yılında tekrar İstanbul’a dönerek Genel Kurmay Başkanlığı emrinde görev almaya başladı.

1911 yılında İtalya’nın Trablusgarp’a saldırmasıyla başlayan savaşa Mustafa Kemal bir grup silah arkadaşıyla birlikte Tobruk ve Derne’de görev yaptı. 22 Aralık 1911 yılında İtalya’ya karşı Tobruk savaşını kazandı. Bunu üzerine 6 Mart 1912 yılında binbaşı olarak Derne Komutanlığına getirildi.

1912 yılında Ekim ayında Balkan Savaşı başladığında Mustafa Kemal Gelibolu ile Bolayır da bulunan birliklerle savaşa katıldı. Edirne ve Dimetoka’nın tekrar kazanılmasında büyük emeği geçen Mustafa Kemal 1913 yılında Sofya Ateşemiliterliğine atandı. Sofya Ateşemirliği görevindeyken 1914 yılında Yarbaylığa yükseldi. 1915 yılında ocak ayında Mustafa Kemal’in Ateşemirliği görevi sona erdi. Osmanlı İmparatorluğu bu tarihte başlayan 1. Dünya savaşına girmek zorunda kalmıştı. 1. Dünya savaşı sırasında Mustafa Kemal 19. Tümeni kurmak üzere Tekirdağ’da görev aldı.

Mustafa Kemal Atatürk Çanakkale Cephesi

1.Dünya savaşına İttifak Devleti olarak katılan Osmanlı İmparatorluğu 7 cephede savaşmak zorunda kaldı. Mustafa Kemal Çanakkale cephesinde görev aldı. Şubat 1915’te Çanakkale boğazını geçmek isteyen İtilaf devletleri saldırıya geçtiler. Ancak güçlü top atışları ve Nusret mayın gemisinin daha önce boğaza bıraktığı mayınlar karşında daha fazla dayanamadılar. 18 Mart 1915 yılında daha büyük ve güçlü bir saldırıyla tekrar harekete geçen itilaf devletleri savaş gemilerinin büyük kısmı batırılması, saf dışı bırakılmasıyla geri püskürtüldü.

Çanakkale’yi denizden geçemeyeceklerini anlayan itilaf devletleri bu kez 25 Nisan 1915 yılında Gelibolu yarımadası üzerinden Seddülbahir ve arı burnu kıyılarına çıkarma yaptı. İtilaf devletlerinin birlikleri Avusturya ve Yeni Zelendalı askerlerden oluşuyordu. Mustafa Kemal ve askerler Çanakkale destanını yazarak itilaf devletlerine karşı büyük bir zafer kazanmıştı. Savaş sırasında Mustafa Kemal Albaylığa terfi etti. 1. Dünya savaşının uzamasının en önemli sebebi Çanakkale savaşıdır. Kazanılan zafer sonrası Mustafa Kemal Anafartalar kahramanı olarak anıldı ve Generallik rütbesine terfi etti.

Çanakkale zaferi sonrasında 1916 yılında Diyarbakır ve Edirne’de görev aldı. 1916 yılında nisan ayında tümgeneralliğe yükseldi. Bitlis ve Muş’un Rus kuvvetlerine karşı savaşarak geri alınmasını sağladı. 1917 yılında İstanbul’a gelmeden önce Halep ve Şam’da kısa süreli görev aldı. İstanbul’a döndükten sonra Veliaht Vahdettin Efendi ile birlikte Almanya’ya giderek incelemelerde bulundu.

Mustafa Kemal Almanya seyahatinden döndükten sonra hastalandı. Tedavi olmak için Viyana ve Karisbad’a gitti. 1918 yılı nisan ayında Halep’te 7. Ordu Komutanı olarak göreve başladı. İngiliz kuvvetleriyle girilen çatışmalarda başarılı savunmalar yaptı.

12 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi’nden bir gün sonra 13 Ekim 1918’de Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığına getirildi. Ancak Yıldırım Ordularının kaldırılması üzerine 13 Kasım 1918’de İstanbul’a dönerek Harbiye Nezareti’nde göreve başladı.

Mondros Antlaşması Ve Yabancı Devletlerin işgalleri ve Kongreler

Mondros Mütarekesi’nin ağır şartları altında İtilaf devletleri Osmanlı İmparatorluğunun ordularını işgal etmeye başladı. Bunun üzerine Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak Bandırma vapuruyla Samsun’a yola çıktı. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a vardı. Ardından Millî mücadeleyi başlatacak Kongreleri yapmaya başladı. Sırasıyla; 22 Haziran 1919’da Amasya genelgesini yayımladı. Ardından 23 Temmuz 1919 yılında Erzurum kongresini topladı.

Sonrasında 4 Eylül 1919 yılında Sivas kongresini topladı. Kongrelerde alınan karalar Ankara’da 27 Aralık 1919 tarihinde heyecanla karşılandı. 23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla Türkiye Cumhuriyeti’nin tohumları atılmıştır.

Türkiye Büyük Millet Meclis ve Hükümet başkanlığına Mustafa Kemal seçildi. Mecliste kabul edilen ilk yasa Kurtuluş savaşının başarıyla kazanılması için çıkarıldı. Türklerin kurtuluş savaşına başlaması 15 Mayıs 1919’da Yunanlıların İzmir’i işgali sırasında düşmana karşılık verilmesiyle başladı.

10 Ağustos 1920 yılında imzalanan Sevr Antlaşması sonrası Osmanlı İmparatorluğu hızlı bir şekilde paylaşıldı. Düzenli orduları dağıtıldığı için ilk olarak Kuva-yı Milliye adı verilen gönüllü milis kuvvetleriyle karşılık verildi. Ancak İnönü savaşları sonrasında kurulan düzenli orduyla Kuva-yı milli birlikleri birleşerek kurtuluş savaşının kazanılmasında büyük rol oynadı.

19 Eylül 1921 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafında Mustafa Kemal’e Meralaş ve Gazi unvanını verilmiştir. Kurtuluş savaşının ardından 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Antlaşması ile Sevr Antlaşmasıyla paramparça edilen vatan toprağı üzerinde yeni bir Türk devleti kurulmasını önünde bir engel kalmamıştı.

 

ATATÜRK VE CUMHURİYET DÖNEMİ

1 Kasım 1922 yılında Hilafet ve Saltanat birinden ayrıldı ardından Saltanat kaldırıldı. Saltanatın kaldırılmasıyla Osmanlı İmparatorluğu yönetim konusunda haklarını kaybetti. Mustafa Kemal ve silah arkadaşları 28 Ekim 1923’te Cumhuriyeti ilan etme kararı aldı. Ertesi gün 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi.

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Mecliste yapılan oylama ile Cumhurbaşkanı seçildi.

30 Ekim 1923 tarihinde İsmet İnönü önderliğinde Cumhuriyet’in  ilk hükümeti kuruldu. Mustafa Kemal 15 -20 Ekim 1927 tarihleri arasında Kurtuluş Savaşı’nı ve Cumhuriyet’in kuruluşunu anlatan Nutuk’u 10. Yılında Türkiye Büyük Millet Meclisinde 29 Ekim 1933 tarihinde okudu.

 

ATATÜRK VE DEVRİMLERİ

Mustafa Kemal Türkiye Cumhuriyeti’ni çağdaş ve ileri uygarlık düzeyinde bir ülke yapabilmek adına 1922 ve 1937 yılları arasında devrimler gerçekleştirdi. Bu devrimler sırasıyla incelendiğinde: Siyasal, Toplumsal, Hukuki, Eğitim Kültür alanında ve Ekonomi konusunda beş başlık altında incelebilir.

Siyasal Alandaki Devrimler:

 

Siyasi alanda yapılan devrimler; 1 Kasım 1922 yılında  Saltanatın kaldırılması, ardından 29 Ekim 1923 yılında Cumhuriyet ilanı ve sonrasında 3 Mart 1924 yılında Hilafetin kaldırılması takip etti. Hilafetin kaldırılması ardından patlak veren Şeyh Sait ayaklanması çok partili hayata geçişi olumsuz etkilemiştir. Ayaklanma bastırıldıktan sonra Terakkiperver Cumhuriyet Partisi kapatılmıştır.

Sosyal Alandaki Devrimler:

 

Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaşlaşmasında atılan adımlardan biride Toplumsal alanda olmuştur. Kadınlara ve Erkeklere eşit hakların verilmesi 1926 – 1934 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Şapka ve Kıyafet devrimi 25 Kasım 1925 yılında yürürlüğe giren kanunla hayata geçmiştir. Tekke zaviye ve türbelerin kapatılması 30 Kasım 1925 tarihinde kanunlaştırılmıştır. Soyadı kanunu 21 Haziran 1925 tarihinde kanunlaştırılmıştır.

Soyadı kanunu gereğince, 24 Kasım 1934 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce Mustafa Kemal’ e “Atatürk” soyadı verildi. Lakap ve unvanların kaldırılması 26 Kasım 1926 tarihinde kanunlaştırılmıştır. 1925- 1931 tarihleri arasında Uluslararası saat, takvim ve uzunluk ölçüleri kabul edildi. Bu kanunla Türkiye Cumhuriyeti Avrupa ile ticaretlerinde daha rahat şekilde hareket etti.

Hukuk Alanındaki Devrimler:

 

Osmanlı İmparatorluğu zamanında kullanılan Mecelle Cumhuriyet Türkiye’sinde oluşan yeni yaşam anlayışı zorunlu olarak hukuk alanında da yenileşmeyi gerektiriyordu. Yeni yaşamda eski hukuk kurallarının yeri olamazdı bu yüzden 1926 tarihinde İsviçre medeni kanunu alınarak Mecelle ’ye son verilmiştir. 1924-1937 tarihleri arasında Türk medeni kanunu ve diğer kanunların çıkarılarak Laik hukuk dönemine geçildi.

Eğitim Kültür Alanındaki Devrimler:

 

Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretim Birliği Yasası), Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 3 Mart 1924 tarihinde kabul edildi ve ülkedeki bütün eğitim kurumlarının Maarif Vekâlet’ine (Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı’na) bağlanmasını öngören kanundur.

3 Mart 1924 tarihinde Yeni Türk harflerinin kabulü ile düşük olan okur yazarlık oranı yükseltilmek istendi. Türk Dil ve Tarih Kurumlunun kurulması hakkındaki kanun 1931- 1932 tarihleri arasında yürürlüğe girmiştir. Mustafa Kemal Atatürk’ün bilhassa bu konuda titiz çalışmaları olmuştur. Üniversite Öğrenimi konusundaki düzenlemeler 31 Mayıs 1933 tarihinde düzenlenen kanunla hayata geçmiştir.

Ekonomik Alandaki Devrimler:

 

17 Şubat 1925’te çıkarılan kanun ile Aşar vergisi kaldırılmıştır. 28 Mayıs 1927’de çıkarılan kanun ile Teşvik-i Sanayi Kanunu hayata geçti. Bu kanun Mustafa Kemal Atatürk’ün sanayi alanında yapmış olduğu bir yeniliktir. Birinci beş yıllık kalkınma planı 17 Nisan 1934 tarihinde Türkiye’de yürürlüğe konulan, 1934-1939 yılları arasında sanayi gelişiminin hedeflendiği plandır.

1938- 1942 yılları arasında İkinci beş yıllık kalkınma planı 2. Dünya savaşı yüzünden uygulamaya konulamamıştır. Ancak birinci beş yıllık kalkınma planında demiryolları konusunda alınan kararlar uygulanmıştır. Böylece Cumhuriyet öncesi 4.177 km’lik demiryolu ağı 2.954.680 km’ye çıkarılmıştır.

ATATÜRK’ÜN ÖZEL HAYATI

29 Ocak 1923 tarihinde Latife Hanım ile evlendi. Birlikte birçok yurt gezisine çıktılar. Latife hanım ile evlilikleri 5 Ağustos 1925 tarihine kadar devam etti. Çocuk sevgisiyle bilenen Mustafa Kemal Atatürk sırasıyla Afet İnan, Sabiha Gökçen, Fikriye, Zehra ve Rukiye isimli kızları, çoban olan Mustafa’yı manevi evlat edindi. Ayrıca Abdurrahim ve İhsan isimli iki çocuğu himayesine alarak her biri için güzel bir gelecek hazırladı.

 

1937 yılında bir kısım taşınmazların Ankara ve Bursa belediyelerine bağışladı. Kendine ait olan çiftlikleri ise hazineye bıraktı. Mirasından kız kardeşi Makbule Atadan’a, hayatta kalan manevi evlatlarına ve Türk Dil ve Tarih kurumuna paylaştırdı.

Mustafa Kemal Atatürk savaş yılları da dahil toplamda 3 bin 997 kitap okuduğu biliniyor. Ayrıca kendisinin yazdığı kitaplar da mevcut bu kitaplar sırasıyla; Tâbiye Meselesinin Halli ve Emirlerin Sureti Tahririne Dair Nesayih , Takımın Muharebe Talimi (Almanca’dan çeviri – 1908), Cumalı Ordugâhı – Süvari: Bölük, Alay, Liva Talim ve Manevraları (1909), Tâbiye ve Tatbikat Seyahati (1911), Bölüğün Muharebe Talimi (Almanca’dan çeviri – 1912), Zabit ve Kumandan ile Hasbihal (1918), Nutuk (1927), Vatandaş İçin Medeni Bilgiler (Manevi kızı Afet İnan adıyla yayımlandı) (1930), Geometri (isimsiz yayımlandı) (1937).

Müzik dinlemeyi çok severdi Rumeli türkülerine ilgisi vardı. Dans etmeyi sever zeybek oyunlarına ayrı ilgi duyardı. Ayrıca ata binmekten büyük keyif alırdı. Sakarya adındaki atına ve Fox adındaki köpeğine çok değer verirdi. Yüzmeyi ve güreş sporunu severdi. Tavla ve bilardo oynamaktan keyif alırdı. Kitap okumayı sevdiği için zengin bir kütüphaneye sahipti. Akşam yemeklerine genellikle devlet ve bilim adamlarıyla sanatçıları davet eder, ülke sorunlarını tartışmayı severdi. Keyif alarak yediği yemeklerin başında kuru fasulye geliyordu. Okul yıllarında tanıştığı kuru fasulye her zaman sofrasında yer buldu Mustafa Kemal Atatürk’ün etli bamya ve karnıyarıkta sevdiği yemekler arasındaydı. Vefat etmeden önce yemek isteyip ama yiyemediği enginar da unutulmamalı. Temiz ve düzenli giyinmeyi severdi bazı kıyafetlerini kendisi çizmiştir. Doğa aşığı olan Mustafa Kemal Atatürk sık sık Atatürk Orman Çiftliği’ni ziyaret eder ve çalışmalara kendisi katılırdı.

Yakalandığı siroz hastalığından kurtarılamadı. 10 Kasım 1938 yılında Dolmabahçe sarayında saat:09:05’te hayata gözlerini kapadı. Naaşı 21 Kasım 1938 tarihinde törenle geçici istirahatgahı olan Ankara Etnografya Müzesi’nde toprağa verildi. 10 Kasım 1953 tarihinde ebedi istirahatgahı Anıtkabir’e defnedildi.

Benzer Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Close