T.C Cumhurbaşkanları

Cumhurbaşkanı Celal Bayar

3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar Kimdir? Celal Bayar Hayatı? Siyasi Yaşamı

16 Mayıs 1883 yılında Bursa Gemlik, Umurbey köyünde doğdu. Tam ismi Mahmut Celal Bayar’dır. Babası Abdullah Efendi’dir. Fıkıh Bilginiydi (İslam hukuku). Annesi Emine Hanımdır.

Celal Bayar Eğitim Yılları

Mahmut Celal İlkokul ve ortaokulu babası Abdullah Efendi’nin yanında Umurbey ’de okudu. Mezun olduktan sonra Gemlik Reji (Tekel) İdaresi’nde çalışmaya başladı. Sonraki zamanlarda bir süre Gemlik mahkeme kaleminde çalıştı. Daha sonra Bursa’ya gelerek Ziraat Bankasında çalışmaya başladı aynı zamanda Harir Darüttalimi (İpek Meslek Yüksek Okulu) ve Fransız Kolejinde I’Assomption’da eğitim aldı ve mezun olduktan sonra Deutsche Orientbank’ta memuriyet hayatına başladı. Daha sonra İttihad-ı Milli bankasında çalışmaya devam etti. Bu dönemde İnegöllü Refet Bey’in kızı Reşide Hanım ile evlendi, ileriki zamanlarda Refii, Turgut, Nilüfer adlarında üç evlatları oldu.

Celal Bayar Siyasi Yılları

Cumhurbaşkanı Celal BayarMahmut Celal, dayısı Mustafa Şevket beyin yönlendirmeleriyle siyasete ilgisi olduğunu keşfetti ve siyasetle ilgilenmeye başladı. 1907 yılında İttihad ve Terakki cemiyetine duyduğu ilgiyle cemiyete girdi. İkinci meşrutiyetin ilanın ardından cemiyette daha aktif olmaya başladı. Cemiyetin Bursa ve İzmir şubelerinde başkanlık görevi yaptı. İzmir’de bulunduğu sırada birinci dünya savaşı patlak verdi.

Mahmut Celal Bayar bu dönemde Halka Doğru Cemiyeti’ni kurdu. 1 Şubat 1919 yılında cemiyete ait bir yayın organı olan Halka Doğru dergisini çıkarmaya başladı ve Turgut Alp imzasıyla makaleler yazdı.

Mahmut Celal Bey, 12 Ocak 1920 yılında toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisi’ne Manisa (Saruhan sancağı) milletvekili olarak girmişti. Meclisin kapanmasının ardından Yunan işgali karşısında halkın işgale karşı direnişe geçmesi için organize ve çalışmalarda bulundu.

Görev için İzmir’den Ödemiş’e geçti. Hoca kıyafetleri ve “Galip Hoca “adıyla halkın arasında fark edilmeden birçok yerleşim yerlerini dolaştı. 28 Haziran yılında Balıkesir’de yapılan kongrede, Mahmut Celal “milli alay komutanı” olarak tayin oldu.

İstanbul’un işgal edilmesinin ardından Mebusan Meclisi dağıtıldı. Ankara’da toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Manisa vekili olarak katıldı. Bu zaman zarfında Türkiye Büyük Millet Meclisi ile Çerkez Ethem ile sorunları çözmek adına oluşturulan kurula seçildi ve Çerkez Ethem ile görüşmeler yaptı. Mustafa Kemal’in isteği üzerine kurulan Türkiye Komünist Fırkası’nda kurucular arasında yer aldı.

Celal Bayar Bakanlık Görevleri

Mecliste aktif olarak çalışan Mahmut Celal Bey 27 Şubat 1921 yılında İktisat Bakanlığı’na getirildi. Bir yıl kadar bu görevi sürdüren Mahmut Celal bey kısa bir süre Dışişleri Bakanlığı’na da vekalet etti.

Ülke için başlayan Millî mücadele yıllarında, mücadelenin zaferle sonuçlanması için Batı Anadolu’da önemli görevlerde yer alarak çalışmalar yapmıştır. Kurtuluş savaşının kazanılmasının ardından Lozan Barış Konferansı’na müşavir (danışman) göreviyle katılmıştır. 1923 yılında düzenlenen seçimlerle Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adına aday oldu. İkinci Büyük Millet Meclisi’ne İzmir Milletvekili olarak seçildi.

Artık Mahmut Celal Bayar politikacı ve iktisatçı olarak seçkinleşen biri olmuştu. Hindistan’ın Müslümanları Türk Kurtuluş Savaşı’na yardım olsun diye gönderdikleri altınları, 1924 yılında Mustafa Kemal’in emriyle Türkiye İş Bankasını kurarken kullandı. Bankanın ilk genel müdürü Mahmut Celal Bayar oldu. Müdürlük görevini 1932 yılına kadar sürdürdü. 1932- 1937 yılları arasında tekrar İktisat vekili oldu.

Mahmut Celal Bayar, 1937 yılında İsmet İnönü’den sonra başbakanlık görevini üstlendi. Başbakanlık görevini bir kere bırakmış olsa da tekrar görevine döndü ve 25 Ocak 1939 yılına kadar sürdürdü. Hemen hemen aynı yıl içinde başlayan 2. Dünya savaşı sırasında siyasi olarak aktif bir çalışmada bulunmadı. 1945 yılında bütçe görüşmeleri sırasında muhalifler arasında yer aldı.

Mahmut Celal Bayar, Fuat Köprülü, Adnan Menderes, Refik Koraltan dördü birlikte TBMM grubuna verdikleri “dörtlü takrir” ile CHP parti tüzüğünde bir kısım değişiklik istediler. Önerge reddedildi ve Menderes ile birlikte Köprülü partiden ihraç edildi. Bunun üzerine Mahmut Celal Bayar önce milletvekilliğinden ardında da CHP’den istifa etti.

Celal Bayar ve Demokrat Partinin Kuruluşu

1946 yılında Mahmut Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan üçü birlikte Demokrat Partiyi kurdular (DP). Parti genel başkanlığına Mahmut Celal Bayar getirildi. Mahmut Celal Bayar partinin kuruluşuyla demokratikleşme ve özgürlük üzerine çalışmalar yapmış olsa da din ve vicdan özgürlüğünü kısıtlamak için kullanılan TCK’nin 163. maddesinin yasalaşması için CHP’nin fikirlerini desteklemekteydi.

DP genel başkanı Mahmut Celal Bayar 1948 yılında demokratik seçimlere izin vermesi için dönemin “Milli Şef”i İsmet İnönü’nün izin vermesi için “Devr-i sabık yaratmayacağız” (İktidara gelmeleri durumunda bir önceki yapılan yanlışların ve yolsuzlukları sorgulamayacağız) demesi üzerine bazı DP’liler partilerinden istifa etti.

İstifa eden partililer Mareşal Fevzi Çakmak’ın öncülüğünde Osman Bölükbaşı ile birlikte 19 Temmuz 1948 yılında Millet Partisi’ni kurdular. 22 Mayıs 1950 yılında seçimlerin yapılması üzerine Mahmut Celal Bayar DP’nin seçimlerden 487 milletvekilliğinin 408’ini alarak seçimi kazandı bunun ardından, 22 Mayıs 1950 yılında 384 oyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Türkiye Cumhuriyeti’nin üçüncü Cumhurbaşkanı seçildi.

Türkiye’nin ilk sivil cumhurbaşkanı olan Mahmut Celal Bayar, 10 yıl cumhurbaşkanlığı yaptıktan sonra, 27 Mayıs 1960 yılında gerçekleşen askeri darbe ile Cumhurbaşkanlığına son verildi ve iktidardan indirildi. Cuntacılar tarafından kurulan özel mahkemede yargılanan (Yassıada Mahkemesi) Mahmut Celal Bayar, DP zamanındaki yaptığı işler dolayısıyla yargılanarak idama mahkûm edildi.

Daha sonra yaşının ilerlemiş olması nedeniyle idam kararı müebbet hapis cezasına çevrildi. Yassıada’dan Kayseri Bölge Cezaevi’ne nakledildi. 7 Kasım 1964 yılında hastalığı nedeniyle serbest bırakıldı. 7 Temmuz 1966 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından, Anayasa’nın ilgili kanun maddesiyle yazılı gerekçelere dayanılarak cezası kaldırıldı.

Celal Bayar’ın Ölümü

Mahmut Celal Bayar, 22 Ağustos 1986 yılında, 103 yaşında İstanbul’da vefat etti. Memleketi Bursa Umurbey ‘de toprağa verildi. 11 Temmuz 1992 yılında Manisa’da Mahmut Celal Bayar adına “Celal Bayar Üniversitesi” kurulmuştur.

Benzer Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Close